An toàn trước, sản lượng sau
Ở nhà máy Nhật, bạn sẽ thấy chữ 安全第一 ở cổng, ở phòng họp, trên mũ bảo hộ. Đó không chỉ là khẩu hiệu. Chậm tiến độ thì còn bù được, người bị thương thì không. Một kỹ sư giục công nhân "làm tắt cho kịp" sẽ bị nhắc ngay, kể cả khi dây chuyền đang trễ.
Từ vựng quan trọng
- 危険予知きけんよち
- Dự đoán nguy hiểm trước khi làm (chữ K và Y trong KY)
- 指差し呼称ゆびさしこしょう
- Chỉ tay vào đối tượng và hô to để xác nhận
- ヒヤリハット
- Chuyện suýt xảy ra tai nạn, khiến mình giật mình
KY活動: nói ra nguy hiểm trước khi làm
KY là viết tắt của 危険予知, dự đoán nguy hiểm. Trước giờ làm hoặc trước một việc ít khi làm, tổ thường đứng lại vài phút, cùng nhìn công việc sắp làm và nói ra những nguy hiểm có thể xảy ra. Theo phương pháp luyện tập KYT mà trang an toàn của 厚生労働省 giới thiệu, mỗi nguy hiểm được nói theo mẫu "～なので～して～になる" (vì… nên khi… sẽ bị…). Sau đó cả tổ chọn ra điểm nguy hiểm chính, thống nhất cách phòng tránh, rồi chỉ tay hô to xác nhận.
Ví dụ: "Phôi nặng và dính dầu nên khi nhấc lên có thể tuột tay, rơi vào chân". Nói càng cụ thể thì cách phòng tránh càng rõ: đeo găng chống trơn, dùng cẩu, đi giày bảo hộ. Kỹ sư mới nên đứng vào buổi KY của tổ, vì đó cũng là lúc bạn hiểu công việc thật của từng người.
指差し呼称: chỉ tay và hô "ヨシ!"
指差し呼称 là chỉ tay vào đối tượng (đồng hồ áp suất, công tắc, biển báo), đọc to tên và trạng thái của nó, rồi hô "ヨシ!". Theo trang an toàn của 厚生労働省, cách làm này vốn của lái tàu hơi nước Đường sắt Quốc gia Nhật (国鉄) khi xác nhận tín hiệu. Trang này dẫn một thí nghiệm năm 1994 của Viện Nghiên cứu Kỹ thuật Tổng hợp Đường sắt (鉄道総合技術研究所): tỷ lệ bấm nhầm nút là 2,38% khi không chỉ tay cũng không hô, và 0,38% khi làm cả hai, tức chỉ còn khoảng một phần sáu. Lúc đầu bạn sẽ thấy ngượng, nhưng ở xưởng cả kỹ sư lâu năm cũng làm.
ヒヤリハット: báo cả chuyện suýt xảy ra
ヒヤリハット là những lần "suýt nữa": suýt trượt chân, suýt kẹp tay, xe nâng suýt va. Không ai bị thương nên rất dễ bỏ qua, nhưng nhà máy Nhật muốn bạn báo. Trang an toàn của 厚生労働省 nói rõ: phải có thoả thuận không trách người báo, nếu không chế độ này sẽ không duy trì được. Kể cả khi nguyên nhân là không làm theo tài liệu hướng dẫn, đó có thể là dấu hiệu tài liệu khó làm theo, và là dịp để xem lại nó.
Sửa máy: dừng, khoá, treo biển
Quy tắc an toàn vệ sinh lao động của Nhật (労働安全衛生規則 第107条) yêu cầu dừng máy khi vệ sinh, tra dầu, kiểm tra, sửa chữa hay điều chỉnh mà có nguy hiểm cho người làm, trừ trường hợp buộc phải làm khi máy chạy và đã có biện pháp như che chắn chỗ nguy hiểm. Sau khi dừng, phải khoá công tắc khởi động, treo biển hoặc làm cách khác để người ngoài không bật máy lên. Nhiều nhà máy cụ thể hoá thành quy trình ロックアウト・タグアウト: mỗi người vào sửa gắn ổ khoá của chính mình lên cầu dao, và chỉ người đó được tháo.
Những câu bạn sẽ nghe
今日の作業には、どんな危険がありますか。
Công việc hôm nay có những nguy hiểm gì?
電源を切って、鍵をかけてから作業してください。
Ngắt nguồn và khoá lại rồi mới làm.
ヒヤリとしたことは、小さなことでも報告してください。
Chuyện gì làm bạn giật mình, dù nhỏ, cũng hãy báo.
Thói quen nên có
Không thò tay vào máy đang chạy, kể cả để nhặt một con ốc rơi. Không tháo nắp che hay vô hiệu hoá cảm biến an toàn để "chạy thử cho nhanh". Thấy người khác làm sai quy tắc an toàn thì nhắc, kể cả khi đó là tiền bối: ở xưởng Nhật, nhắc nhau về an toàn thường không bị coi là thất lễ, im lặng mới là điều đáng trách.