SIer là gì trong thị trường IT Nhật
Ở Nhật, rất nhiều kỹ sư IT làm ở công ty cung cấp dịch vụ IT chứ không làm in-house: ngân hàng, hãng bảo hiểm, nhà máy thường thuê công ty ngoài làm hệ thống cho mình. Các công ty nhận làm này gọi là SIer (System Integrator). Người ta hay chia SIer theo xuất thân: ユーザー系 (công ty IT con của một tập đoàn ngoài ngành, như ngân hàng hay thương mại), メーカー系 (tách ra từ hãng máy tính, điện tử) và 独立系 (không thuộc tập đoàn nào).
Từ vựng quan trọng
- 元請もとうけ
- Nhà thầu chính (nhận trực tiếp từ khách hàng)
- 下請けしたうけ
- Nhà thầu phụ (nhận việc từ nhà thầu cấp trên)
- 上流工程じょうりゅうこうてい
- Các công đoạn thượng nguồn (định nghĩa yêu cầu, thiết kế cơ bản)
Cấu trúc kim tự tháp đa tầng (多重下請け)
Khi nhận một dự án lớn, công ty ký hợp đồng trực tiếp với khách (元請, もとうけ; trong IT cũng hay gọi là 一次請け hoặc プライム) thường không đủ người để tự làm hết. Họ giữ lại phần quản lý dự án và định nghĩa yêu cầu, rồi giao từng phần cho công ty khác (二次請け). 二次請け lại có thể thuê tiếp 三次請け, có dự án kéo xuống bốn, năm tầng. Mô hình này gọi là 多重下請け構造 (cấu trúc thầu phụ nhiều tầng).
Giao thầu lại không tự nó là sai, nhưng mỗi tầng đều giữ lại một phần tiền, nên càng xuống dưới thì đơn giá cho kỹ sư càng thấp. Yêu cầu của khách cũng phải đi qua nhiều lớp mới tới người viết code, nên thông tin dễ đến chậm và bị lệch. Càng nhiều tầng thì càng khó rõ ai đang chỉ đạo ai, và đó là chỗ dễ rơi vào 偽装請負 (xem bài về SES và 請負).
Phân định vai trò: Thượng nguồn và Hạ nguồn
Công ty bạn đứng ở tầng nào thường quyết định bạn làm gì hằng ngày. Ở tầng trên (元請): kỹ sư làm việc với khách, tìm hiểu nghiệp vụ, viết định nghĩa yêu cầu (要件定義) và thiết kế cơ bản (基本設計). Phần này gọi là 上流工程 (công đoạn thượng nguồn).
Ở tầng dưới (二次請け trở xuống): kỹ sư thường nhận tài liệu thiết kế về để làm thiết kế chi tiết, viết code (製造) và test (単体テスト, 結合テスト). Phần này gọi là 下流工程 (công đoạn hạ nguồn). Ranh giới không cứng: có công ty 二次請け vẫn làm cả thiết kế cơ bản.
Một số câu giao tiếp về quan hệ thầu
弊社は今回の案件に、二次請けとして参画しております。
Ở dự án lần này, công ty chúng tôi tham gia với vai trò thầu cấp hai.
元請の会社から、来週の設計レビューについて連絡がありました。
Bên nhà thầu chính đã báo về buổi review thiết kế tuần sau.
上流工程の経験を積むため、要件定義の会議に同席します。
Để có thêm kinh nghiệm công đoạn thượng nguồn, tôi sẽ ngồi dự buổi họp định nghĩa yêu cầu.
Cơ hội cho kỹ sư người Việt
Nhiều kỹ sư Việt bắt đầu ở tầng dưới với code và test. Khi tiếng Nhật đã khá và bạn hiểu nghiệp vụ của khách, chuyển lên làm 上流工程 hoặc sang công ty ở tầng cao hơn là con đường nhiều người đã đi, và đãi ngộ thường tốt hơn. Lúc phỏng vấn, đừng ngại hỏi thẳng: 「御社は何次請けが多いですか」 (công ty anh chị thường ở tầng thầu thứ mấy).