Hai trụ cột
トヨタ生産方式 (TPS) là cách sản xuất Toyota xây dựng qua nhiều thập kỷ, và nay nhiều nhà máy khác cũng học theo, mỗi nơi một kiểu. Trang chính thức của Toyota nêu hai trụ cột: 自働化 và ジャスト・イン・タイム. Bài này không đi vào lý thuyết mà nói về những thứ bạn sẽ gặp tận mắt trên dây chuyền.
Từ vựng quan trọng
- 自働化じどうか
- Tự động hoá "có bộ nhân đứng": máy và người dừng lại khi có bất thường
- かんばん
- Thẻ chỉ thị sản xuất đi theo thùng hàng
- アンドン
- Đèn báo bất thường trên dây chuyền
かんばん: tấm thẻ đi theo thùng hàng
ジャスト・イン・タイム nghĩa là làm và chuyển "cái cần, vào lúc cần, đúng lượng cần". Muốn vậy, công đoạn sau tự đi lấy phần mình cần từ công đoạn trước, và công đoạn trước chỉ làm bù đúng phần vừa bị lấy. Theo tài liệu lịch sử của Toyota, cách "công đoạn sau đi lấy" này từng được gọi là スーパーマーケット方式; về sau gắn thêm tấm thẻ chỉ thị sản xuất gọi là かんばん thì thành かんばん方式.
Trên dây chuyền, かんばん là tấm thẻ gắn vào thùng linh kiện, ghi tên hàng, mã hàng và số lượng. Khi lấy linh kiện ra dùng, thẻ được tháo ra và gom lại; số thẻ gom về là lệnh làm bù cho công đoạn trước. Nhiều nơi nay đã dùng かんばん điện tử nhưng nguyên tắc vẫn vậy. Hai điều cần nhớ: không lấy hàng mà không tháo thẻ, và không làm khi chưa có thẻ. Làm dư "cho chắc" chính là 作りすぎ, một loại ムダ.
自働化: chữ 働 có bộ nhân đứng
Chữ 自働化 ở đây không viết 自動化 (tự động hoá) mà dùng chữ 働 có bộ nhân đứng 亻. Toyota gọi là ニンベンのついた自働化: tự động hoá có thêm trí tuệ của con người. Máy phải tự phát hiện bất thường và tự dừng, để không làm ra hàng lỗi hàng loạt và không cần người đứng canh máy. Toyota kể rằng ý tưởng này bắt nguồn từ máy dệt tự động của 豊田佐吉.
Ở dây chuyền có người làm, nguyên tắc này thành: người làm được quyền dừng dây chuyền. Thấy bất thường, họ kéo dây hoặc bấm nút, đèn アンドン sáng lên để gọi người phụ trách tới. Với người mới, dừng cả dây chuyền nghe rất đáng sợ. Nhưng ở nhà máy theo TPS, im lặng cho hàng đi qua mới là chuyện nặng; dừng lại để vấn đề lộ ra là cách sửa tận gốc để nó không lặp lại.
Những câu bạn sẽ nghe
回収されたかんばんの枚数だけ作ってください。
Chỉ làm đúng số thẻ かんばん đã được gom về.
おかしいと思ったら、すぐにアンドンを引いてください。
Thấy gì lạ thì kéo アンドン ngay.
止めずに流すほうが、ずっと問題です。
Không dừng mà cứ cho chạy tiếp mới là vấn đề lớn hơn nhiều.
Kỹ sư làm gì khi đèn アンドン sáng
Nếu bạn là kỹ sư phụ trách dây chuyền, đèn アンドン là lời gọi bạn. Tới ngay, nghe người làm kể chuyện gì xảy ra, xem hàng thật rồi mới quyết định. Đừng chỉ khởi động lại máy cho chạy tiếp: ghi lại thời điểm, hiện tượng, cách xử lý, để cuối ngày tổ có dữ liệu mà 改善. Một lỗi nhỏ lặp lại mười lần mà không ai ghi lại thì sẽ không bao giờ được sửa.