Cú sốc văn hóa: Gọi sếp bằng tên cộc lốc
Nhiều bạn trẻ người Việt khi mới vào công ty Nhật thường cảm thấy vô cùng ngạc nhiên khi nghe đồng nghiệp nghe điện thoại: "Dạ, Tanaka hiện đang ra ngoài ạ". Tanaka ở đây chính là ông tổng giám đốc! Tại sao lại dám gọi sếp lớn bằng tên trần trụi như vậy? Câu trả lời nằm ở quy tắc vàng bất di bất dịch của văn hóa Nhật: ranh giới Trong - Ngoài (ウチとソト).
Từ vựng quan trọng
- 身内みうち
- Người nhà, người cùng phe nội bộ
- 社外しゃがい
- Bên ngoài công ty, đối tác hoặc khách hàng
- 呼び捨てよびすて
- Gọi tên trống không, không kèm kính xưng
Ranh giới linh hoạt theo ngữ cảnh
Trong gia đình, bố mẹ là bề trên. Nhưng khi bạn nói chuyện với hàng xóm về bố mình, bố bạn trở thành "người nhà" (ウチ) và bạn dùng từ khiêm nhường 父(ちち) chứ không dùng お父さん. Môi trường công ty cũng hoàn toàn tương tự: khi ở trong nội bộ văn phòng, sếp là bề trên của bạn. Nhưng khi tiếp xúc với khách hàng (ソト), toàn bộ công ty bạn gom lại thành một "gia đình lớn". Lúc này, khách hàng là bề trên duy nhất.
部長の山田は、ただいま席を外しております。
Trưởng phòng Yamada bên tôi hiện đang rời khỏi bàn làm việc ạ.
社長の田中が、くれぐれもよろしくと申しておりました。
Giám đốc Tanaka bên tôi có lời gửi lời hỏi thăm quý vị. (申しておりました: khiêm nhường cho lời nói của người phe mình)
Cách xưng hô chức danh chuẩn xác
Một lỗi người nước ngoài rất hay mắc phải là nói 「山田部長様」 hoặc 「田中社長は外出されました」 khi nói chuyện với khách. Chức vụ tự nó đã mang sắc thái tôn trọng, nên sách manner thường khuyên không gắn thêm 様 (viết 山田部長 hoặc 山田様). Hơn nữa, với khách ngoài, bạn không được dùng tôn kính ngữ cho sếp mình. Cách nói đúng là đặt chức vụ trước tên (部長の山田) hoặc gọi trống họ, và dùng khiêm nhường ngữ: 「田中は外出しております」.
私どもから新しい資料をご送付いたします。
Phía chúng tôi xin phép được gửi tài liệu mới tới quý công ty.
Bài học ghi nhớ cho người đi làm
Hãy luôn tự hỏi bản thân trước khi mở lời: "Người mình đang nói chuyện cùng là ai? Người mình đang nhắc tới thuộc phe Trong hay phe Ngoài?". Chỉ cần định vị đúng ranh giới, bạn sẽ không bao giờ mắc lỗi tôn vinh người nhà trước mặt người ngoài.